Okurken Nasıl Not Alınır

Notlar neden tek başına vurgulardan iyidir

Vurgulamak hızlıdır ve çalışıyormuş gibi hissettirir. Ama bir vurgu, yalnızca bir pasajın seni durdurduğunu kaydeder. Nedenini kaydetmez. Bir yıl önce işaretlediğin bir kitabı aç; sarı çizgiler başkasının seçimleri gibi okunur: neyin önemli olduğunu görürsün, o an ne düşündüğünü değil.

Bir not bu boşluğu kapatır. Not yazmak için pasajın senin için ne anlama geldiğine karar vermen gerekir; bu da başlı başına küçük bir anlama eylemidir. Üstelik sonradan kullanabileceğin bir iz bırakır: cevaplanacak bir soru, sınanacak bir argüman, başka bir kitaba bir bağ. Vurgular sana nereye bakacağını söyler. Notlar orada ne bulduğunu.

Bunların hiçbiri vurgulamayı bırakman gerektiği anlamına gelmez. Okurken rahatça işaretle; gerçekten önemli pasajlara da kendinden bir satır ekle.

Alıntı ve not farklı şeylerdir

Alıntı, yazarın sözlerinin, yeniden bulabilmen için sayfa numarasıyla birlikte aynen kopyalanmış hâlidir. Not ise senin düşüncendir: pasajın sana neyi düşündürdüğü, nerede katılmadığın, onunla ne yapmak istediğin. Birbirlerine aitler ama aynı türden şeyler değiller ve onları karıştırmak sorun çıkarır.

İkisi tek bir metin bloğunda birbirine karıştığında, aylar sonra hangi sözlerin yazara, hangilerinin sana ait olduğunu ayırt etmek zorlaşır. Kendinden, kitaptanmış gibi alıntı yapabilir ya da yazarın gerçekte ne dediğini yanlış hatırlayabilirsin. Onları ayrı tut ve her notu, onu doğuran alıntıya bağla.

Bir nota ne yazmalı

Kalıcı olan notların çoğu dört türden biridir. Her kitap için hepsine ihtiyacın yok; hangisi doğal geliyorsa onu seç.

Sorular

Yazar bunu neden varsayıyor? Yanlışsa ne olurdu? Bir soru bırakabileceğin en yararlı nottur; çünkü ona döndüğünde, başını sallayıp geçmene izin vermek yerine seni yeniden düşünmeye çağırır.

İtirazlar

Bir şey yanlış görünüyorsa bunu söyle ve nedenini de yaz. Bir kitaba itiraz etmek onu ciddiye almanın bir yoludur ve karşı çıktığın argümanlar genellikle en iyi hatırladıklarındır.

Bağlantılar

Bir fikir sana başka bir kitabı, bir sohbeti ya da kendi işini hatırlatıyorsa bağlantıyı yaz. Başka fikirlere bağlanmış fikirleri hem hafızanda hem sayfada bulmak daha kolaydır.

Bölüm başına bir satır

Her bölümün sonunda tek bir cümle yaz: ne oldu ya da yazar neyi savundu; bir arkadaşına anlatır gibi. Bunlardan yirmi tanesi, bütün kitabın kendi yazdığın bir özetini oluşturur.

Ne zaman yazmalı: o an mı, sonunda mı

İki iyi an vardır ve farklı işler görürler. O an, hızlı bir işaret ve birkaç kelime, bir tepkiyi tazeyken yakalar. Bir oturumun sonunda ise birkaç dakikalık yazı, bu işaretleri gelecek yıl da anlamlı olacak notlara dönüştürür.

Yazmak için durmak büyüyü bozuyorsa, özellikle bir romanda, pasajı işaretle ve okumaya devam et. Kitabı bıraktığında işaretlediklerinin üzerinden geç ve hâlâ önemli olan iki üçüne birer cümle ekle. Gerisi düz vurgu olarak kalabilir.

Hangisini seçersen seç, notları kısa tut. Gerçekten yazacağın bir not, sürekli ertelediğin kusursuz bir nottan iyidir.

Basılı kitap, e-kitap ve sesli kitap için yöntemler

Basılı kitap

Kenar boşluğu var olan en basit defterdir: pasajın yanına bir çizgi, yanına bir kelime ya da soru. Kitaba yazmak istemiyorsan küçük yapışkan notlar kullan ve sayfadan dışarı taşacak şekilde bırak. Kitap kütüphaneye döndükten sonra da saklamak istediğin pasajlar için sayfanın fotoğrafını çek, sonra nedenini hâlâ hatırlarken notunu yaz.

E-kitap

Ekranda vurgulamak o kadar kolaydır ki her şeyi işaretlemek cazip gelir. Çoğu e-okuyucu bir vurguya not eklemene ve bitirdiğinde hepsini dışa aktarmana ya da paylaşmana izin verir. Bunu yap, listeyi önemli pasajlara indir ve her birine kendinden bir cümle ekle.

Sesli kitap

Ellerin çoğu zaman meşguldür, o yüzden hafif tut. O an bir yer imi bırak ve tek satırlık bir sesli ya da yazılı not ekle: neden durduğunu sonradan anlaman için birkaç kelime yeter. Bir dahaki sefere masa başına geçtiğinde en iyilerini düzgün notlara dönüştür.

Kurgu ve kurgu dışı

Kurgu dışı kitaplarda argümana dair notlar işe yarar. Yazarın ana iddialarını ve her biri için en güçlü kanıtı hedefle, sorularını ve itirazlarını da yanlarına yaz. Bitirdiğinde savı birkaç cümleyle anlatabiliyorsan kitap sende demektir.

Kurgu daha hafif bir dokunuş ister. Karakterlerin adlarını ilk göründüklerinde, seni etkileyen satırları ve geri dönmek istediğin anları not et. Sonunda kitabın olay örgüsünün altında asıl neyi anlattığına dair birkaç cümle yaz. Bir yıl sonra hatırlamak isteyeceğin olayların sırası değil, budur.

Notlarını sonradan gözden geçirmek

Bir daha hiç bakmadığın notlar bir hafıza yardımcısı değil, bir günlüktür. Bir kitabı bitirdikten sonraki gün, notlarını açmadan önce üç ana fikrini hafızandan yazmayı dene. Sonra alıntılarını ve notlarını oku ve neyi kaçırdığını gör.

Bir hafta ve bir ay sonra yeniden dön, bir yıl sonra bir kez daha. Her seferinde önce hatırla, sonra kontrol et. Bunun neden işe yaradığı okuduklarını nasıl hatırlarsın rehberinde daha ayrıntılı anlatılıyor.

Sorular